تارنگار دانشنامه در نوشته ایی فاخر از حکمای چهارگانه گیتی سخن گفته است حکیمان : فردوسی ، ارد بزرگ ، بزرگ مهر  و خیام نیشابوری که من هم همانگونه در صفحه ایی پیشکش یاران خواننده نمودم . چنانچه در نقشه زیر می بینید چهارگوش های سرخ رنگ زادگاه این بزرگان بوده است .

این خود جای شگفتی بسیار دارد که چطور حکمای خردمند و نیک اندیش ما از کرانه های پهلوی نشینان ایران برخواسته اند و در جای جای سخن خویش ما را به انسان دوستی ، مهر و عشق به میهن و آزادگی فراخوانده اند .

در لغتنامه دهخدا در مورد واژه حکیم می خوانیم : حکیم . [ ح َ ] (ع ص ، اِ)دانا. (غیاث ). فرزانه . (مفاتیح العلوم ) (فرهنگ اسدی ). فرزان . خردپژوه . داننده . خردمند. دانشمند. || درست کار. (مهذب الاسماء) (السامی ) (زوزنی ). کننده ٔ کارهای سزاوار. || درست گفتار. (دهار)(السامی ) (مهذب الاسماء). || راست گفتار. || راست کار. (دهار) (غیاث ). راست کردار. استوار. (مهذب الاسماء). استوارکار. (دهار)

چنانچه می بینید یک حکیم باید دارنده : دانندگی ، فرزانه گی ، فرزان بودن ، خردمندی و دانشمندی باشد تازه بخش کرداری آن هم هست که باید راست کردار و استوار و راست گفتار باشد.

حکیم فردوسی می فرماید :
همان رنج بردار خوانندگان  ...  کجا آن حکیمان و دانندگان

و  ابوحنیفه ٔ اسکافی (از تاریخ بیهقی ص 389) می گوید :
چه گفتند آن حکیمان سخن گوی  ...  که بردند از ملایک در سخن گوی

سوزنی گوید :
همیشه تا بجهان زنده نامی ابد است  ...  حکیم را به ثنا و کریم را به عطا

در دل تاریخ بارها پادشاهان و دیوانسالاران مدیحه سرایان خویش را حکیم نامیده اند اما بمرور زمان عیار هر یک عیان شده و نام حکیم بر تارک وجود این چهار مرد درخشیده است : حکیم فردوسی ، حکیم ارد بزرگ ، حکیم بزرگمهر و حکیم خیام ... نامشان تا ابد جاری ...

و اما ادامه نوشته را از تارنگار دانشنامه پیشکش شما یاران و دوستان می نمایم :

جهان در طی سیر تکاملی خویش شاهد بروز و ظهور اندیشمندان و متفکرینی بوده است که این سیر تکاملی را در چهار چوبی خردمندانه و آگاهی بخشانه هدایت نموده اند نقش آنها به عنوان انسانهایی فرهنگ ساز همواره درخشیده و می درخشد .

خوی بشر وحشی است اگر از ابتدا رها شود دارای گرایشات حیوانی و غیر اجتماعی می گردد . آنچه بشر را بدینسان متمدن ساخته است فرهنگی است که او را در برگرفته است عرصه فرهنگ محل کنش اندیشه های انسانهایی است که دارای نبوغ و استعداد ویژه ایی هستند . آگاه ترین انسانها را بر علوم انسانی حکیم می نامند حکمای جهان چهار نفرند و شگفت انگیز آنکه هر چهار نفر در شعایی به وسعت 400 کیلومتر زیسته اند اولین آنها حکیم بزرگمهر است که 1410 سال پیش در شهر مرو زیسته است و آخرین حکیم هم حکیم ارد بزرگ است که هم اکنون در قید حیات می باشد . منطقه زندگی حکمای چهار گانه به از لحاظ بافت اقلیمی و فرهنگی به یک گونه بوده است تنها تفاوت آنها در تاریخ زیستن آنهاست هر چهار حکیم دارای گرایشات انساندوستانه و میهن پرستانه هستند آنها در خراسان ایرانزمین رشد نموده اند و بر ادب و کردار نیک تاکید نموده اند .

حکمای چهار گانه عبارتند از :

1- حکیم فردوسی (شهر توس) Hakim Ferdosi

2- حکیم ارد بزرگ ( شهر توس نو - مشهد) Hakim Orod Bozorg

3- حکیم بزرگمهر (شهر مرو ) Hakim Bozorgmehr

4- حکیم خیام (شهر نیشابور ) Hakim Khayyam

باز نوشت و پیوست نگاری : ایرج کتابی

ریشه گاه : تارنگار دانشنامه و لغتنامه دهخدا

تمامی حکمای چهارگانه کشورمان ایران ، در فاصله زمانی 13 تا 20 دی ماه بدنیا آمده اند از این رو این فاصله زمانی را هفته حکمت می گویند :

حکیم ابوالقاسم فردوسی 13 دی ماه

حکیم ارد بزرگ 17 دی ماه

حکیم بزرگمهر 18 دیماه

حکیم خیام نیشابوری 20 دی ماه

 

( سیزده تا بیست دیماه / سه تا ده ژانویه ) هر سال هفته حکمت است

 

نخستین فیلسوف اساطیری تاریخ ایران باستان "آرشیت دانا" نیز 12 دیماه / دوم ژانویه 476 پیش از میلاد در شهر ترشیز (کاشمر کنونی) زاده شده است.

نکته عجیب دیگر آنکه به زادگاه آنها دقت کنید اگر آرشیت دانا و بانو ورتا ( 414 تا 314 پیش از میلاد ) فیلسوف و خردمند بزرگ تاریخ ایران که زادگاهش سرخس بوده را نیز به این جمع بیافزاییم می بینیم همه آنها از شمال شرقی ایرانزمین که به اصطلاح پهلوی نشینان ایرانزمین بوده و هستند .

برچسب‌ها: هفته حکمت, حکیم فردوسی توسی, حکیم ارد بزرگ, حکیم بزرگمهر, حکیم خیام نیشابوری