حقوق شهروندى ۵۲

حقوق شهروندى ۵۲

نذر، اين آئين بزرگ خدايى

مژگان جعفرى - جمعيت پشت سر هم صف كشيده اند؛ يكى بشقاب به دست، ديگرى با قابلمه و چند نفرى هم دست خالى. همه منتظرند تا نوبتشان شود. آمده اند تا از اين سفره چيزى هم نصيب آنها شود. در جمعيت از هر گروه و سنى مى توان ديد. از پيرهاى سرزنده گرفته تا جوانانى كه به اميد گرفتن نذرى صف كشيده اند؛ نذرى كه هر سال در آن روز بزرگ پخته مى شود و به دست مردم مى رسد.
عطر برنج و بوى خورش قيمه فضا را پر كرده است. همه به در چشم دوخته اند و منتظر باز شدن آن هستند. ناگهان در باز مى شود، همهمه اى جمعيت را مى گيرد، به گمان آن كه غذا آماده شده، ظرف هايشان را جلو مى برند اما نه، هنوز نوبت پخش غذا نشده است. هر چه مى گذرد بر تعداد جمعيت افزوده مى شود. پس از چند دقيقه لنگه هاى درها را باز مى كنند و به نوبت، ظرف ها را مى گيرند، هر كس هم كه ظرفى ندارد، غذا را در ظرف يكبار مصرف به او مى دهند.
***
نذر يكى از زيباترين و محترم ترين سنت هاى ايرانى است كه از ديرباز در روزهاى عزا و شادى بويژه ماه ميهمانى خدا سفره هاى خانواده هاى ايرانى را رنگين مى كند. از گذشته هاى دور، ايرانيان در پى درخواستى كه از خدا داشتند و برآوردن آن را آرزو مى كردند، در پى رسيدن به خواستشان نذرى را كه با خداى متعال قرار گذاشته بودند به جاى مى آوردند و اين رسم و آئين زيبا همينطور دهه ها و سده ها تداوم يافت تا به امروز رسيد. امروز در روزهاى عزا و مراسم آئينى و مذهبى به هر خيابان و گذر شهر كه سر بزنى جمعيتى را مى بينى كه يا در حياط خانه شان ديگ هاى غذا را بار كرده اند و كفگير و ملاقه به دست گرد ديگ ها جمع شده اند يا جمعيتى كه ظرف به دست كوچه ها را مى گردند تا از اين سفره پربركت سهمى براى اين دنيا و آن دنياى خود بگيرند.
اما امروز به حلقه سنت هاى زيباى اين آئين قديمى، رفتارهايى راه يافته كه چندان پسنديده نيست و ارزش و احترام آن را متأثر مى كند. رقابت هاى شخصى و چشم و هم چشمى هايى كه در زندگى روزمره ميان آدم هاست، در برخى موارد، آئين نذر را آلوده خود كرده و ارزش آن را پائين آورده است.
غذاى نذرى از گذشته هاى دور يك غذا يا خوراكى و نوشيدنى مشخصى بود كه با سفره ايرانى همخوانى داشت و جزو غذاهاى سنتى ايرانى به شمار مى آمد. امروز غذاهايى به سفره نذرى ها افزوده شده كه با حال و هواى آن نمى خواند. در كنار همه اين رنگ و لعاب امروزى، آنچه مهمتر مى نمايد تغيير اساسى اى است كه در بخشى از فلسفه نذر پديد آمده است. نذرى همواره در پى آن بودند كه غذا يا خوراكى و نوشيدنى نذرى به دست فقرا و كسانى برسد كه نيازمند همان يك وعده غذا و خوراكى هستند.
در واقع معتقد بودند كه اين كار ارزش نذر آنها را بالا مى برد و بركت آن را نزد خدا بيشتر مى كند. معمولاً در مساجد و محل هاى مشخص ديگر نذر خود را به جاى مى آوردند تا نيازمندان بتوانند با رفتن به آنجاها از آن سفره عزيز بهره اى بگيرند اما برخى، امروز به نام نذر كارهايى مى كنند كه شايسته اين آئين قديمى نيست. غذاهاى پرتجمل و رنگين تهيه مى كنند و به جاى اين كه آن را به نيازمندان و فقرا بدهند، جمع معدودى را بر سر سفره خود مى نشانند. بگذريم! به نظر مى رسد بايد بازنگرى در اين زمينه در ميان مردم صورت گيرد. غذاى نذرى طعامى است كه با هدف رضاى خدا پخته و توزيع مى شود و اگر به دست كسانى برسد كه نيازمند آنند بطور قطع خدا راضى تر خواهد بود.
بهتر است محل هايى براى اين كار در نظر گرفته شود تا نذرى دهندگان و نذرى بگيران بتوانند آسان تر عبادت خود را انجام دهند. نبايد اجازه داد اين رسم كهن اسلامى و ايرانى رنگ و لعاب امروزى و ظاهرى به خود بگيرد.